Ooievaars zonder grenzen
     > Ooievaar > Kalender
Kalender
Voorjaarstrek
Februari

De volwassen ooievaars verlaten hun Afrikaanse en Zuid-Europese winterkwartieren en beginnen aan de lange trek naar het noorden. Ooievaars die uit Niger en Kameroen vertrekken moeten een vijftal weken vliegen vooraleer ze in Vlaanderen aankomen. Met het lengen van de dagen, begint het krakeel op en rond de oude nesten. Ooievaars die in Vlaanderen overwinterden bekvechten en ruzien reeds over het innemen van de nestplaatsen. Oudere paartjes nemen hun vertrouwde nestplaats terug in.

Maart

Begin maart zijn de eerste paren vast gevormd en vinden er al paringen plaats. De ooievaars sleuren heel wat nestmateriaal aan. In het begin stapelen ze grote takken en twijgen op de nestplaats op elkaar. Later werken ze het nest af met graszoden en mos. In Planckendael gebruiken ze ook stro en hooi dat ze in de dierenperken of op de mesthoop vinden. Einde maart leggen ze de eerste eieren. Vreemde ooievaars op doortrek komen een kijkje nemen.

Broedseizoen
April

De ooievaars gaan verder met het leggen van eieren. Vanaf het tweede ei beginnen ze te broeden. Daarbij lossen mannetje en vrouwtje mekaar af. Na een broedduur van 33 dagen, komen de eerste jongen eind april uit. In het begin hebben ze nog geen veren maar zijn ze enkel met witte dons bedekt. Gedurende de eerste drie weken blijft er altijd een van de ouders bij het nest. Bij fris weer houdt die de kleintjes lekker warm. Tijdens deze maand komen ook veel onvolwassen ooievaars terug uit hun winterkwartier. Deze terugkerende jongen hebben het moeilijk om een nest en een partner te bemachtigen.

Mei

De ouders zoeken nu om de beurt voedsel en brengen het naar de jongen op het nest. Af en toe halen ze ook vers nestmateriaal. Stilaan komen de eerste echte veren tevoorschijn. Na een maand staan de jongen af en toe al even recht op de poten.Nu moeten de ouders genoeg voedsel voor de jongen aanbrengen. Vader, moeder en hun drie grote jongen hebben dagelijks tot 3 kilogram voedsel nodig. De regenwormen, grote insecten, muizen, mollen, kikkers en visjes zoeken de ooievaars in de vochtige weilanden in een straal van 3 kilometer rond het nest. Nabij Planckendael zoeken de ooievaars hun voedsel in de natuurgebieden van de Beneden-Dijle die beheerd worden door Natuurpunt vzw.


Juni

Half juni zijn de meeste jongen groot genoeg om geringd te worden. Met een hoogtewerker halen we de jongen van het nest om ze te wegen, te ringen en enkele veertjes af te nemen om door DNA analyse het geslacht te bepalen. Nadien brengen we de jongen terug naar het nest. De ring met een uniek nummer is het paspoort van de ooievaar, zo is het altijd te achterhalen waar de vogel vandaan kwam als iemand de ring afleest of vindt.

De jongen wegen al meer dan 3 kg en zitten goed in de veren. Beide ouders halen samen voedsel.


Juli

De jongen krijgen minder en minder voedsel van de ouders . Ze zitten nu bijna volledig in de veren. Nu moeten ze hun vet omzetten in spieren. Ze staan vaak recht en maken met hun slappe vleugels vliegbewegingen. De dagelijkse oefeningen versterken de vliegspieren. De jongen zijn hongerig en erg opdringerig. Met al dat gedrum wordt het nest ook overvol. Daarom slapen de ouders niet meer bij de jongen op het nest, maar op een uitkijk vlakbij.

Najaarstrek
Augustus

De jongen zetten hun vliegoefeningen verder. Bij de allerlaatste oefeningen op het nest springen de jongen tijdens het klapwieken een eind omhoog, en hangen ze een paar seconden in de lucht. Als de jongen twee maand oud zijn, vliegen ze voor het eerst van het nest. Die eerste vlucht is nogal stuntelig, maar de meeste jongen komen zonder problemen terug op het nest terecht. Voor sommige jongen loopt het minder goed af. Zo moesten we in Planckendael eens een jong uit de Leuvensevaart opvissen. En voor een jong dat neerstreek op de Leuvensesteenweg, liep de luchtdoop meteen fataal af... Eind augustus trekken de eerste jonge Nederlandse ooievaars door Vlaanderen. De laatste jaren landen groepen van soms tientallen exemplaren om de nacht door te brengen op gebouwen of lichtmasten.


September

Op mooie nazomerse dagen verzamelen de jonge en volwassen ooievaars zich in een grote groep. Samen zweven ze tot op grote hoogte. Het lijken wel oefenvluchten voor de naderende trek. Soms strijken groepen overtrekkende ooievaars in Planckendael neer en blijven ze voor een of twee dagen. Maar op een bepaalde dag zijn de meeste jonge ooievaars ineens verdwenen, op weg naar hun overwinteringskwartieren in Zuid-Europa of West-Afrika. De Vlaamse, Duitse en Nederlandse ooievaars ontmoeten op hun route door Frankrijk en Spanje vele soortgenoten en samen steken ze de Straat van Gibraltar naar Marokko over. Dan moeten ze zo snel mogelijk de Sahara in Mauretaniƫ en Mali oversteken want in de woestijn hebben ze niet veel kansen om te eten of te drinken. Na een drietal weken komen ze aan in Senegal en het zuiden van Mali en kunnen ze bekomen van de lange reis.

Oktober

Soms duiken enkele late doortrekkende ooievaars op. De volwassen ooievaars van de kolonie in Planckendael gaan slechts zelden uit het park en hangen nog wat rond in de buurt van de nesten. De paren blijven niet langer samen. In Afrika foerageren de ooievaars gedurende de morgen en avond, 's middags is het erg warm en zoeken ze verkoeling aan kleine plasjes of meren.

winterperiode
November, December, Januari

In Afrika verblijven de ooievaars in de Sahel zone die zich uitstrekt van Senegal, Mauretaniƫ, het zuiden van Mali, het noorden van Burkina Faso, Niger en noorden van Kameroen. Ze voeden zich met grote insecten, in hoofdzaak sprinkhanen. Tijdens erg droge winters met weinig plantengroei en insecten komen veel ooievaars in de problemen door voedselgebrek. In het zuiden van Spanje bevinden zich duizenden ooievaars in de delta van de rivier Guadalquivir, waar ze zich voeden met kreeftjes, grote insecten en allerlei etensresten en vleesafval dat ze zoeken op de vuilnisstortplaatsen.

De ooievaars die 's winters in Planckendael blijven vormen een grote groep. Ze vliegen regelmatig over en weer tussen het dierenpark en voedsel- en rustplaatsen in de wijde omgeving.
Als het erg koud is vliegen ze opwarmrondjes boven het park.

N.b. Afhankelijk van het weer kan deze ooievaarskalender een paar weken achterop of vooruit lopen .

Tekst : Kris Struyf, Wim Van den Bossche